Karadağ, uluslararası film ve televizyon yapımlarını yeni bir yatırım ve hizmet geliri kaynağına dönüştürmeyi hedefliyor. Güneydoğu Avrupa’daki yapım projelerinden daha fazla pay almayı amaçlayan ülke, uygun yerel harcamalara yönelik film teşviklerini %35’e kadar yükseltiyor. Revize edilen teşvik sistemi kapsamında, KDV hariç uygun yapım maliyetlerinin %30’u oranında temel geri ödeme imkânı sunuluyor. Daha az gelişmiş belediyelerde gerçekleştirilen yapımlar için ise bu orana ilave %5 teşvik uygulanabiliyor. Teşviklerden yararlanabilmek için yapımların Karadağ’da en az 100 bin Avro tutarında uygun harcama gerçekleştirmesi gerekiyor. Yeni teşvik düzenlemeleri, uluslararası yapımcıların ilgisini artırmayı amaçlayan mevcut destek mekanizmasını güçlendirirken, 2026 yılında kabul edilen değişikliklerle başvuru ve değerlendirme süreçlerinin de daha etkin hale getirilmesi hedefleniyor. Düzenlemeler kapsamında prosedürlerin basitleştirilmesi, gerekli belgelerin daha açık şekilde belirlenmesi ve onaylanan projelere yönelik denetim mekanizmalarının geliştirilmesi öngörülüyor.
Karadağ’ın sunduğu teşviklerin, uluslararası yapımcıların proje maliyetlerini azaltmasının yanı sıra ülke ekonomisinde farklı sektörlere yayılan bir harcama etkisi oluşturması bekleniyor. Büyük ölçekli film ve televizyon projeleri; oteller, restoranlar, ulaşım hizmetleri, araç kiralama, inşaat, teknik ekipman, çekim mekânları, güvenlik ve yerel profesyonel hizmetler başta olmak üzere çok sayıda alanda harcama yaratabiliyor. Bu yönüyle film yapım faaliyetleri, özellikle mevsimsel turizme yüksek ölçüde bağımlı sektörlerde yıl boyunca ek gelir oluşturma potansiyeline sahip. Karadağ’ın özellikle yoğun yaz turizmi sezonunun dışında da yabancı kaynaklı harcamaları ülkeye çekmeye yönelik alternatif faaliyetler aradığı bir dönemde, film yapım sektörü bu açıdan dikkat çeken alanlardan biri olarak öne çıkıyor.
Karadağ’ın sahil bölgeleri, tarihi kentleri, dağları, gölleri ve kentsel alanları birbirlerine görece kısa mesafelerde bulunuyor. Bu coğrafi çeşitlilik, yapım ekiplerinin farklı türdeki doğal ve kentsel mekânlara kısa sürelerde ulaşabilmesine imkân sağlarken, aynı proje kapsamında farklı çekim ortamlarının kullanılmasını kolaylaştırıyor. Bununla birlikte, doğal çekim mekânlarının tek başına Karadağ’ı sürdürülebilir bir uluslararası yapım merkezi haline getirmesi yeterli olmayabilir. Uluslararası yapım şirketleri destinasyonları değerlendirirken mali teşviklerin yanı sıra izin süreçlerinin hızı, nitelikli teknik ekiplerin bulunabilirliği, ekipman altyapısı, stüdyo kapasitesi ve teşvik ödemelerinin öngörülebilirliği gibi unsurları da dikkate alıyor. Bu nedenle %30 ila 35 arasında değişen teşvik oranı Karadağ’ın rekabet gücünü artırırken, sektörün uzun vadeli ekonomik etkisi yapım bütçelerinin ne kadarının ülke içinde harcanacağına bağlı olacak. Film sektörünün kalıcı bir ekonomik faaliyet haline gelebilmesi açısından yerel tedarikçi ağının güçlendirilmesi önem taşıyor. Güçlü bir yerel hizmet ve tedarik ağı, uluslararası yapımların ekip, ekipman ve post-prodüksiyon hizmetlerinin daha büyük bölümünü ülke içinden temin etmesine olanak sağlayabilir. Bu sürecin zaman içerisinde yalnızca dönemsel uluslararası çekimlerden oluşan bir faaliyet yapısından çıkarak; teknisyenleri, oyuncuları, yapım şirketlerini ve uzman hizmet sağlayıcılarını destekleyen daha kapsamlı bir yaratıcı endüstri ekosisteminin oluşmasına katkı sağlaması bekleniyor. Karadağ Film Merkezi de teşviklerden yararlanmak isteyen yapımlar için kültürel kriterlerin yanı sıra ülkenin yerel yapım kapasitesinden, teknik ekiplerinden ve yetenek havuzundan yararlanılmasını öngören şartlar uyguluyor.
Karadağ açısından uluslararası film yapımları, ekonomik açıdan bir tür hizmet ihracatı olarak değerlendirilebilir. Yabancı yapım şirketleri, kendi ülkelerinden sağladıkları bütçeleri Karadağ’da kullanırken konaklama, iş gücü, lojistik, ulaşım ve profesyonel hizmetler gibi çok sayıda kalemi yerel işletmelerden temin ediyor. Bu harcamalar doğrudan ekonomik katkının yanı sıra ikincil etkiler de oluşturabilir. Uluslararası dağıtıma giren filmler ve televizyon dizileri, yapımlar tamamlandıktan uzun süre sonra dahi çekim mekânlarının uluslararası bilinirliğini artırarak turizm talebine katkı sağlayabilir. Karadağ, uluslararası çekim destinasyonu olarak tanıtım faaliyetlerini de artırıyor. Hükümetin Hindistan gibi önemli film pazarlarıyla gerçekleştirdiği temaslarda, daha büyük ölçekli yabancı yapımların Karadağ’a çekilmesine yönelik fırsatlar da gündeme geliyor. Bu kapsamda ülkenin hedefi, yalnızca dönemsel olarak birkaç uzun metrajlı film veya televizyon projesine ev sahipliği yapmakla sınırlı kalmıyor. Amaç, daha yüksek teşvik oranlarını hızlı izin süreçleri, öngörülebilir geri ödeme mekanizmaları ve güçlü yerel yapım kapasitesiyle destekleyerek uluslararası yapımlar için daha rekabetçi ve sürdürülebilir bir üretim ortamı oluşturmak.
Film ve televizyon sektörünün Karadağ ekonomisine sağlayabileceği katkının büyüklüğü, ülkeye çekilecek proje sayısının yanı sıra bu projelerin bütçelerinin ne kadarının yerel şirketler ve çalışanlar aracılığıyla ekonomide tutulabileceğine bağlı olacak. %30 ila 35 arasında değişen yeni teşvik yapısının sürdürülebilir bir uluslararası yapım akışına dönüşmesi, sektörün uzun vadeli gelişimi açısından temel göstergelerden biri olacak. Bunun yanında, yerel şirketlerin ve çalışanların yapımlardan daha fazla pay almasını sağlayacak tedarik ve hizmet kapasitesinin geliştirilmesi, film sektörünün dönemsel bir faaliyet olmaktan çıkarak daha kalıcı bir ekonomik sektöre dönüşmesinde belirleyici rol oynayacak. Karadağ’ın film yapımını turizm, gayrimenkul ve hizmetler gibi mevcut ekonomik faaliyetlerinin yanında daha yüksek katma değer üreten yeni bir alan olarak geliştirme hedefinin başarısı, teşviklerin yanı sıra ülkenin kurumsal kapasitesini ve yerel üretim altyapısını ne ölçüde güçlendirebileceğine bağlı olacak.
Kaynak: https://montenegrobusiness.eu/montenegro-targets-film-production-as-new-economic-sector-with-higher-incentives/
Yayimlayan: Podgoritsa Ticaret Müşavirliği