Ruanda’da tohum üretimi, işlenmesi ve ticaretinde faaliyet gösteren şirketlere yönelik denetim ve kalite kontrol mekanizmaları sıkılaştırılmıştır. Ruanda Rekabet ve Tüketiciyi Koruma Kurumu (RICA – Rwanda Inspectorate, Competition and Consumer Protection Authority) tarafından hazırlanan yeni düzenlemeler, 28 Ekim 2026 tarihinde Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
Yeni düzenlemelerle tohum tedarik zincirinin tamamında; üretim, sertifikasyon, işleme, depolama, dağıtım ve satış aşamalarında daha kapsamlı denetim uygulanması öngörülmektedir. Düzenlemenin temel amacı, çiftçilere sunulan tohumların kalite, genetik saflık, çeşit kimliği ve bitki sağlığı standartlarını karşılamasını sağlamak, piyasadaki kalitesiz ve sahte tohumların önüne geçmek ve tarımsal verimliliği artırmaktır.
Tohum şirketlerine getirilen yükümlülükler:
-
Lisanslı tohum şirketleri, kendi adları altında üretilen, işlenen veya satılan tüm tohumların kalitesinden ve genetik kimliğinden sorumlu tutulacaktır. Sözleşmeli çiftçiler tarafından üretilen tohumlar da bu sorumluluk kapsamındadır.
-
Her şirket en az bir kayıtlı özel tohum denetçisi bulundurmak zorunda olacak, üretim hacmine göre denetçi sayısının artırılması gerekecektir.
-
Şirketler üretim, sertifikasyon ve satış kayıtlarını beş yıl süreyle muhafaza edecek ve RICA denetimlerine izin verecektir.
-
Tohum işleme faaliyetinde bulunan işletmelerin RICA’dan ayrıca lisans alması gerekecektir.
-
Farklı tohum çeşitlerinin ve sertifikasyon kategorilerinin birbirine karışmasını önlemek amacıyla üretim ve işleme ekipmanlarının temizlenmesi ve kalibrasyonu zorunlu hale getirilecektir.
Üretim alanlarının denetimi sıkılaştırılmaktadır.
Tohum üretimi yapılacak tarlaların ekimden itibaren 14 gün içerisinde RICA’ya bildirilmesi gerekecektir. Bildirimde ürünün türü, çeşidi, tohum parti numarası, arazi büyüklüğü, konumu ve önceki üç sezonun ekim geçmişi yer alacaktır. RICA, başvuruyu 15 iş günü içerisinde değerlendirecektir.
Üretim alanlarında çiçeklenme öncesi, çiçeklenme dönemi ve hasat öncesinde olmak üzere en az üç ayrı denetim yapılacaktır. Şirketlerin kayıtlı özel denetçileri tarafından gerçekleştirilen kontrollerin yanı sıra RICA, risk esaslı yaklaşımla her sezon bildirilen tarlaların en az yüzde 20’sini bağımsız olarak denetleyecektir.
Ayrıca tohumların genetik saflığını korumak amacıyla ekim nöbeti ve önceki üretim dönemlerine ilişkin kısıtlamalar getirilmiştir. Tahıllar ve baklagiller için önceki sezonda aynı veya cinsel olarak uyumlu türlerin yetiştirildiği arazilere tohum üretimi amacıyla ekim yapılması sınırlandırılmıştır. Sebze tohumlarında üç yıl, kök ve yumru bitkilerinde ise iki yıl ara verilmesi öngörülmektedir.
İzlenebilirlik ve ambalajlama standartları yeniden düzenlenmektedir.
Yeni düzenlemenin önemli unsurlarından biri, tohumların üretimden son tüketiciye kadar takip edilebilmesini sağlayacak ulusal izlenebilirlik sistemidir. Her tohum partisine özel bir kimlik numarası verilecek ve RICA tarafından Ulusal Tohum Parti Sicili (National Seed Lot Register) tutulacaktır. Bu sistem aracılığıyla tohumun üretildiği tarla, denetim sonuçları, işleme, laboratuvar testleri, sertifikasyon ve dağıtım aşamaları kayıt altına alınacaktır.
Sertifikalı tohumların yeni ve temiz ambalajlarda, RICA gözetiminde mühürlenmesi zorunlu olacaktır. Yeniden ambalajlama işlemleri ise önceden izin alınarak lisanslı tesislerde gerçekleştirilebilecektir. Standartlara uymayan ürünlerin sertifikaları askıya alınabilecek, satışları yasaklanabilecek veya piyasadan geri çağrılabilecektir. Geri çağırma ve imha masrafları ilgili şirketler tarafından karşılanacaktır.
İthal tohumlara ve genetiği değiştirilmiş ürünlere yönelik koşullar da ağırlaştırılmaktadır.
Ruanda’ya çoğaltım veya ticari satış amacıyla getirilecek tohumların tanınmış sertifikasyon belgelerine sahip olması, ülkenin ulusal çeşit listesinde bulunması ve RICA tarafından düzenlenen ithalat iznini alması gerekecektir. İthal edilen tohumların Ruanda’da sertifikalı ürün olarak satılabilmesi için ülkenin sertifikasyon süreçlerinden geçmesi de zorunlu olacaktır.
Genetiği değiştirilmiş tohumlarla faaliyet gösteren şirketlerin RICA onayı ve ulusal biyogüvenlik kurallarına uyması gerekmektedir. Bu şirketlerin biyogüvenlik sorumlusu veya komitesi bulundurması, ilgili kayıtları 10 yıl saklaması ve üretim alanlarıyla ilgili üç ayda bir rapor sunması öngörülmektedir.
Genel olarak yeni düzenlemeler, Ruanda’da tohum sektörünün daha kurumsal, denetlenebilir ve uluslararası standartlarla uyumlu bir yapıya kavuşturulmasını amaçlamaktadır. Bununla birlikte, artan sertifikasyon, denetim, kayıt ve ambalajlama maliyetlerinin özellikle küçük ölçekli tohum üreticileri ve yerel işletmeler üzerinde ek mali yük oluşturması beklenebilir. RICA da düzenlemelerin uygulanmasında küçük işletmelerin ve çiftçi gruplarının uyum maliyetlerinin dikkate alınması gerektiğini belirtmiştir.