ABD yönetimi, Ruanda ve Güney Afrika’nın Afrika Büyüme ve Fırsat Yasası (African Growth and Opportunity Act – AGOA) kapsamındaki ticari ayrıcalıklarını 1 Ocak 2027 itibarıyla sona erdirmeyi planladığını açıklamıştır. ABD Ticaret Temsilcisi Jamieson Greer tarafından yapılan açıklamada, iki ülkenin mevcut uygulamalarının programın uygunluk kriterleriyle bağdaşmadığı belirtilmiştir. Washington yönetiminin gerekçeleri arasında ticaret ve yatırım engelleri ile ABD’nin ulusal güvenlik ve dış politika çıkarlarına ilişkin kaygılar bulunmaktadır. Ruanda bakımından ayrıca hukukun üstünlüğü, siyasi çoğulculuk, çalışan hakları ve insan hakları konuları gündeme getirilmiştir.
2000 yılında yürürlüğe giren AGOA, uygunluk şartlarını karşılayan Sahra Altı Afrika ülkelerine binlerce ürünün ABD pazarına gümrük vergisi avantajıyla ihraç edilmesini sağlamaktadır. Program, Afrika ülkelerinin ihracat kapasitelerini geliştirmeyi, yatırımları desteklemeyi ve ABD ile ticari ilişkileri güçlendirmeyi amaçlamaktadır. Ancak AGOA kapsamında sağlanan ayrıcalıklar otomatik değildir; ülkelerin belirlenen ekonomik, hukuki ve yönetişim kriterlerini karşılaması gerekmektedir.
Söz konusu kararın yürürlüğe girmesi hâlinde, Ruanda ve Güney Afrika menşeli uygun ürünler ABD pazarına AGOA kapsamındaki gümrük vergisi avantajlarından yararlanamayarak girecektir. Bu durum, özellikle ABD pazarına yönelik ihracat yapan işletmelerin maliyetlerini ve rekabet koşullarını etkileyebilir. Reuters’ın haberine göre, Güney Afrika’nın AGOA kapsamında ABD’ye gerçekleştirdiği ihracat 2025 yılında yaklaşık 1,7 milyar dolar olmuştur. Ülkenin otomotiv parçaları, narenciye ve şarap ihracatı programdan etkilenebilecek başlıca alanlar arasında yer almaktadır. Ruanda açısından ise kahve ve maden ürünleri öne çıkmaktadır. Bununla birlikte, AGOA ayrıcalıklarının kaybedilmesi iki ülkenin ABD ile ticaretinin tamamen sona ereceği anlamına gelmemektedir; ilgili ürünler yürürlükteki diğer gümrük vergileri ve ticaret kuralları kapsamında ihraç edilmeye devam edebilecektir.
Gelişme, Afrika ülkelerinin ABD pazarına erişim koşullarının siyasi ve ekonomik ilişkilerle bağlantılı olduğunu bir kez daha göstermektedir. Ruanda ve Güney Afrika yönetimlerinin Washington ile diplomatik ve ticari temasları sürdürmesi, uygunluk kriterlerine ilişkin anlaşmazlıkların giderilmesi ve ihracat pazarlarının çeşitlendirilmesi önem kazanmıştır. Kararın uygulanması hâlinde, ABD pazarına bağımlı ihracatçılar üzerindeki maliyet baskısının artması ve işletmelerin alternatif pazarlara yönelmesi beklenebilir.