Ruanda Su Kaynakları Kurulu (RWB), Doğu Eyaleti’ndeki yedi gölden su sümbülü ve istilacı su yabani otlarını temizleyebilen özel ekipman satın almak amacıyla yaklaşık 1,5 milyar RWF hibe sağlamayı hedefleyen bir plan açıkladı.
Yerel adıyla amarebe olarak bilinen su sümbülü; su yüzeyini hızla kaplayarak güneş ışığını engellemekte, sucul yaşam için gerekli oksijen seviyelerini düşürmektedir. Bu istilacı bitki balık ölümlerine yol açabilmekte, ulaşım, sulama ve hidroelektrik üretiminde kullanılan su yollarını tıkamakta ve buharlaşma yoluyla su kaybını artırmaktadır.
Bu tehdide karşı geliştirilen plan, 21 Mayıs’taki ilk Viktorya Gölü Havzası Günü öncesinde Çarşamba günü kamuoyuyla paylaşıldı.
Doğu Afrika Topluluğu’nun (EAC) bu girişimi, bölge genelinde koruma çabalarını güçlendirmeyi ve göl kaynaklarının sürdürülebilir kullanımını teşvik etmeyi amaçlamaktadır. Ruanda, EAC bünyesindeki uzman bir kuruluş olan Viktorya Gölü Havzası Komisyonu’nun (LVBC) üyesidir. Ruandalı Coletha Ruhamya, komisyonun genel sekreter yardımcısı olarak görev yapmaktadır.
Her yıl 21 Mayıs’ta kutlanacak olan Viktorya Gölü Günü, geçen yıl EAC Viktorya Gölü Havzası Bakanlar Sektörel Konseyi tarafından onaylandı. Girişim, gölün ve havzasının sürdürülebilir yönetimini teşvik etmeye yönelik bölgesel bir platform oluşturmayı hedeflemektedir.
İlk kutlamalar kapsamında su yönetişimini güçlendirmeye yönelik iki önemli bölgesel araç da tanıtıldı: Viktorya Gölü Havzası Su Bilgi Sistemi (LVB-WIS) ve Havza Durum Raporu.
Ruanda Su Kaynakları Kurulu Su İzleme ve Kalite Kontrol Bölümü Müdürü Remy Norbert Duhuze, Kongo Havzası’na ait batı kesimdekiler dışında Ruanda’daki göllerin büyük çoğunluğunun Viktorya Gölü Havzası’nın bir parçası olduğunu belirtti. Bu havza, daha geniş Nil Havzası’nın bir alt havzasıdır.
Duhuze, “Bu göller ve nehir sistemleri nihayetinde Viktorya Gölü’nü besleyen ana kol olan Akagera Nehri’ne drene olmaktadır” dedi.
Duhuze ayrıca Doğu Eyaleti’ndeki göllerin büyük bölümünün Akagera Nehri’ne bağlı geniş bir sulak alan ağıyla birbirine bağlı olduğunu da sözlerine ekledi.
Hedef Alınan Yedi Göl
Geçen hafta parlamentoda yaptıkları açıklamada yetkililer, çevre koruma projesinin Güney Cyohoha Gölü, Rweru Gölü, Mugesera Gölü, İhema Gölü, Birira Gölü, Mihindi Gölü ve Sake Gölü’nden su sümbülü temizlemeye yönelik özel makine alımı için 1.485.000.000 RWF talep ettiğini açıkladı. Yetkililer, istilacı bitkinin bu göllerde su kalitesini bozmaya ve ekosistemlere zarar vermeye devam ettiğini vurguladı.
Proje 2026/27 ulusal bütçesine alındı ve başlangıç ödeneği olarak 153 milyon RWF tahsis edildi. Kalan fonların önümüzdeki bütçe revizyon sürecinde sağlanması için savunuculuk çalışmalarının sürdürüleceği belirtildi.
Yenilikçi Çözümler
Yıkıcı etkilerine karşın su sümbülü, giderek artan oranda faydalı ürünlere dönüştürülmektedir. Bitki; biyogaz üretimi, kompost ve organik gübre, hayvan yemi, el sanatları ve mobilya ile atık su arıtımında kullanılabilmektedir.
Bugesera İlçesi’nde kadın liderliğindeki kooperatifler, kurutulmuş su sümbülünü sepet, hasır, çanta, tuğla, mobilya, sandalet, şapka, abajur ve dekoratif ürünlere dönüştürerek hem yerel hem de uluslararası pazarlarda satmaktadır.
Kooperatif üyesi Perusi Mukamihigo, girişimin toplulukların gelir elde etmesine katkı sağlarken çevre korumaya da destek olduğunu ifade etti.
Hükümetin Yoksullukla Mücadelede Yeşil Büyüme için Ekosistem Rehabilitasyonu ve Korumasını Destekleme Programı da su sümbülünün İhema Gölü gibi göllerden temizlenmesini desteklemektedir; söz konusu göl, kısmen bu bitkinin yayılması nedeniyle önemli ölçüde küçülmüştür. Temizlenen bitkiler organik gübre ve biyogaza dönüştürülmektedir.
Enerji Üretimine Yönelik Tehdit
Yetkililer, Rusumo Hidroelektrik Santrali’nin elektrik üretimini korumak amacıyla su sümbülünün yayılmasını durdurmak için Akagera Nehri’ne yüzer barikatlar (boom) konuşlandırıldığını da açıkladı.
Ruanda, Tanzanya ve Burundi’den geçen ve Nil’in en uzak kaynaklarından biri olarak kabul edilen Akagera Nehri, her gün tahminen 14,6 ton su sümbülü taşımaktadır. Hızla büyüyen bu sucul bitkinin Rusumo hidroelektrik santralinin su girişini kısıtladığı ve günlük yaklaşık 5 megawatt elektrik üretim kaybına yol açtığı belirtildi.
Viktorya Gölü Havzası’nın bölge genelinde 3.051 megawatt yenilenebilir enerji kapasitesini desteklediği, 2025 Viktorya Gölü Havzası Durum Raporu’nda yer aldı.
Viktorya Gölü Havzası Komisyonu (LVBC) İcra Sekreteri Masinde Bwire, Viktorya Gölü’nün korunmasının hem çevresel hem de sosyoekonomik bir zorunluluk olduğunu vurgulayarak milyonlarca insanın balıkçılık, ulaşım, tarım ve geçim kaynakları için bu göle bağlı olduğunu hatırlattı.
45 milyondan fazla insanı beş ülkede destekleyen Viktorya Gölü; gıda güvencesi, balıkçılık, ulaşım ve mavi ekonomide kritik bir rol üstlenmektedir. Ancak göl; kirlilik, iklim değişikliği, azalan balık stokları ve hızlı kentleşmeden kaynaklanan artan tehditlerle karşı karşıyadır.
