Ruanda, 2035 yılına kadar sera gazı emisyonlarını %53 oranında azaltmak için 12 milyar ABD doları yatırım arıyor. Bu taahhüt, 12 Kasım’da Türkiye’nin Antalya kentinde düzenlenen COP31 iklim zirvesinde Başbakan Dr. Justin Nsengiyumva tarafından Devlet Başkanı Paul Kagame adına açıklandı. Söz konusu 12 milyar dolar, Ruanda’nın 2026 yılı için öngörülen 18,4 milyar dolarlık GSYİH’sinin yaklaşık %65’ine ve 2026/27 mali yılı ulusal bütçesinin (yaklaşık 5,2 milyar dolar) iki katından fazlasına denk geliyor; bu da hedefin ölçeğini gözler önüne seriyor. Hükümet, gerekli finansmanın %80’inin uluslararası desteğe bağlı olduğunu belirtiyor; bu da iklim finansmanına erişimin 2035 emisyon azaltım hedefine ulaşmada kritik önem taşıdığını gösteriyor. Hedef, Ruanda’nın Paris Anlaşması kapsamındaki üçüncü Ulusal Katkı Beyanı’nın (NDC) bir parçası ve “her zamanki gibi iş” senaryosuna kıyasla emisyonlarda %53’lük bir azalma öngörüyor.
Ruanda’nın iklim hedefleri, Vision 2050 ve Yeşil Büyüme ve İklim Direnci Stratejisi ile yönlendiriliyor; bu stratejiler ekonomik kalkınma ile çevre korumayı bir arada ele alan uzun vadeli bir yol haritası çiziyor. Başbakan Nsengiyumva, gelişmekte olan ülkelerin sermayeye daha iyi erişmesi gerektiğini vurgulayarak, uygulanabilir projelerin genellikle Küresel Güney’e yapılan yatırımların daha riskli olduğu algısı nedeniyle engellendiğini söyledi. Devlet Başkanı Kagame’nin Commonwealth Hükümet Başkanları Toplantısı’ndaki sözlerine atıfta bulunarak, “Yatırımlar konumlarına göre değil, liyakatlerine göre değerlendirilmelidir” dedi. Ayrıca, Montreal Protokolü’nün Kigali Değişikliği’ne de dikkat çekti; bu değişiklik, soğutma ve iklimlendirmede yaygın olarak kullanılan güçlü sera gazları olan hidroflorokarbonların (HFC’ler) aşamalı olarak azaltılmasını amaçlıyor. Ruanda kısa süre önce, Kigali Değişikliği’nin kabulünün onuncu yıl dönümüne denk gelen Montreal Protokolü Taraflar Toplantısı’nın 38’incisine ev sahipliği yaptı. Nsengiyumva, protokolün 198 tarafından 175’inin değişikliği onayladığını belirterek, tam olarak uygulanması halinde değişikliğin 2100 yılına kadar 0,5°C’ye varan küresel ısınmayı önleyebileceğini, enerji verimliliği iyileştirmeleriyle birlikte bu faydanın 1 dereceye ulaşabileceğini söyledi. Ruanda ayrıca 2027’de gelişmekte olan ülkeleri uluslararası müzakerelerde temsil eden G77 ve Çin grubunun başkanlığını üstlenmeye hazırlanıyor.
İkili ticarete etkisi açısından, bu 12 milyar dolarlık iklim yatırımı planı Ruanda’nın dış ticaret yapısında orta ve uzun vadeli bir dönüşüm sinyali veriyor; ancak kısa vadede doğrudan ticaret hacmi artışı yaratması beklenmiyor. Öncelikle, yeşil enerji, enerji verimliliği, soğutma teknolojileri ve iklim dirençli tarım gibi alanlardaki yatırımlar, Ruanda’nın bu alanlarda mal ve hizmet ithalatına olan talebini artıracak. Özellikle Kigali Değişikliği kapsamında HFC’lerin aşamalı olarak azaltılması, Ruanda’nın soğutma ve iklimlendirme ekipmanlarında çevre dostu alternatiflere geçiş yapmasını gerektiriyor; bu da ilgili teknoloji ve ekipmanlarda uzmanlaşmış tedarikçi ülkeler için ihracat fırsatları yaratabilir. Ancak bu talep artışının somutlaşması için önce uluslararası iklim finansmanının fiilen sağlanması ve projelerin hayata geçirilmesi gerekiyor; hükümetin belirttiği gibi finansmanın %80’i uluslararası desteğe bağlı.
İkincisi, Ruanda’nın iklim finansmanı arayışı, ticaret ortaklarıyla ilişkilerinde yeni bir müzakere boyutu yaratabilir. Ruanda, gelişmekte olan ülkelerin sermayeye erişimde karşılaştığı risk algısı sorununa dikkat çekerek, yatırımların “konuma göre değil liyakate göre” değerlendirilmesi çağrısında bulunuyor. Bu, Ruanda’nın iklim projelerine yatırım yapacak ülke ve kurumlarla ticari ilişkilerini de etkileyebilir; örneğin, iklim finansmanı sağlayan ülkelerle yeşil teknoloji ticareti ve ortak yatırım anlaşmaları gündeme gelebilir. Ruanda’nın 2027’de G77 ve Çin başkanlığını üstlenmesi, iklim müzakerelerinde gelişmekte olan ülkelerin koordinasyonunu güçlendirmesine olanak tanıyacak; bu da uzun vadede Ruanda’nın iklim finansmanı ve yeşil ticaret konularında daha güçlü bir müzakere pozisyonu elde etmesine katkı sağlayabilir. Ancak bu etkiler dolaylı ve siyasi süreçlere bağlı olup, doğrudan ticaret anlaşmaları veya pazar erişim düzenlemeleri niteliği taşımıyor. Ruanda’nın iklim hedefleri ile ticaret politikası arasındaki bağlantı henüz kurumsallaşmış değil; bu nedenle söz konusu yatırım planının ikili ticaret üzerindeki etkisi, önümüzdeki yıllarda somut projelerin hayata geçmesiyle netleşecek.