\n
![\"\"](\"http:\/\/www.sutyo.com\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/manda-s\u00fct\u00fc.jpg\")
Korunma durumu: Evcille\u015ftirilen\nSuda serinleyen mandalar
\nBilimsel s\u0131n\u0131fland\u0131rma
\nAlem: Animalia (Hayvanlar)
\n\u015eube: Chordata (Kordal\u0131lar)
\nS\u0131n\u0131f: Mammalia (Memeliler)
\nTak\u0131m: Artiodactyla
\n(\u00c7ift toynakl\u0131lar)
\nFamilya: Bovidae (Boynuzlugiller)
\nAlt familya: Bovinae (S\u0131\u011f\u0131rlar)
\nCins: Bubalus
\nT\u00fcr: B. bubalis<\/p>\n
Wikispecies-logo.svg Wikispecies’te Asya mandas\u0131 ile ilgili detayl\u0131 taksonomi bilgileri bulunur.
\nAsya mandas\u0131 (Bubalus bubalis), cam\u0131\u015f olarak da bilinir, T\u00fcrkiye’de cam\u0131z, cam\u0131\u015f, k\u00f6m\u00fc\u015f adlar\u0131 ile de an\u0131l\u0131r. Yavrusuna malak denir. Boynuzlugiller (Bovidae) famiyas\u0131n\u0131n s\u0131\u011f\u0131rlar (Bovinae) alt familyas\u0131na ait bir t\u00fcr. \u00c7o\u011funlukla evcil hayvan olarak tan\u0131n\u0131r. Yabani mandalar\u0131n say\u0131lar\u0131 \u00e7ok azalm\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrkiye’de evcil hayvan olarak yeti\u015ftirilen mandalar\u0131n say\u0131s\u0131 1982 y\u0131l\u0131nda 1.002.000 iken, 2011 y\u0131l\u0131nda 85.000 ‘e kadar d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr [kaynak belirtilmeli].<\/p>\n
\u00c7o\u011fu di\u011fer dillerde suya ba\u011f\u0131ml\u0131 ya\u015fama \u015feklini ifade eden isimleri vard\u0131r; \u00f6rne\u011fin: “Water buffalo”. Mandalar hava s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 30 santigrad derecenin \u00fczerine \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda ter bezleri s\u0131\u011f\u0131r\u0131nkine g\u00f6re %10 daha az oldu\u011fundan yeterince v\u00fccut \u0131s\u0131s\u0131n\u0131 ter yoluyla atamazlar. Bu durum, onlar\u0131n metabolizmalar\u0131n\u0131n bozulmas\u0131na neden olur. Bu olumsuzlu\u011fu \u00f6nlemek ve serinlemek i\u00e7in g\u00fcnde birka\u00e7 kez suya girmeleri gerekir. Bu y\u00fczden fazla kurak iklimli b\u00f6lgelerde, yapay bir g\u00f6l ya da du\u015f sistemi yap\u0131lmazsa manda yeti\u015ftirilemez.<\/p>\n
![\"\"](\"http:\/\/www.sutyo.com\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/manda-yerli.jpg\")
<\/p>\n
Manda s\u0131ca\u011fa kar\u015f\u0131 duyarl\u0131 oldu\u011fu gibi so\u011fu\u011fa kar\u015f\u0131 da olduk\u00e7a duyarl\u0131d\u0131r. Ortam s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 5 santigrad derecenin alt\u0131na d\u00fc\u015ferse ve uzun s\u00fcre s\u0131f\u0131r derecenin alt\u0131ndaki s\u0131cakl\u0131klara maruz kal\u0131rsa \u00fc\u015f\u00fcr ve bunu titreyerek belli eder. S\u00fcrekli d\u00fc\u015f\u00fck s\u0131cakl\u0131\u011fa maruz kal\u0131rlarsa, \u00f6lmeseler bile kuyruk u\u00e7lar\u0131 donarak kangren olur ve d\u00fc\u015fer. Daha \u00f6nemlisi \u00fc\u015f\u00fcmeye bir de yetersiz beslenme sonucu enerji noksanl\u0131\u011f\u0131 eklenirse, metabolizmalar\u0131 bozularak karaci\u011fer ve b\u00f6brek yetmezlikleri geli\u015febilir ve \u00f6l\u00fcrler.<\/p>\n
\u00d6zellikleri
\nManda 180 cm boyuna, 3 metre uzunlu\u011fa ve 1 ton a\u011f\u0131rl\u0131\u011fa kadar varabilir. Ama bu en b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcleri neredeyse sadece yabani mandalarda g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Ev hayvan\u0131 olarak tutulan mandalar daha k\u00fc\u00e7\u00fck olurlar ve a\u011f\u0131rl\u0131klar\u0131 500 kilodan fazla olanlara zor rastlan\u0131r. V\u00fccutlar\u0131 s\u0131\u011f\u0131rlar i\u00e7in tipik olan f\u0131\u00e7\u0131 \u015fekline sahiptir. Yabani mandalar\u0131n rengi gri, kahverengi ya da siyah olur. Evcil mandalarda bu renklerin yan\u0131nda, siyah-beyaz alacal\u0131lar\u0131 ve hatta tamamen beyazlar\u0131 da bulunur.<\/p>\n
Mandalarda sadece erkeklerin de\u011fil di\u015filerin de boynuzlar\u0131 vard\u0131r. Bu boynuzlar\u0131 baz\u0131 soylarda d\u00fcmd\u00fcz yanlara do\u011fru uzan\u0131r, di\u011ferlerinde ise yuvarla\u011f\u0131ms\u0131 bir bi\u00e7imde arkaya do\u011fru uzan\u0131r. Boynuzlar\u0131n uzunluklar\u0131 bir metreye kadar varabilir. Di\u015filerin boynuzlar\u0131 erkeklerinkinden biraz daha k\u0131sa olur. Ayr\u0131ca daha k\u0131sa boynuzlar\u0131 olan manda soylar\u0131 vard\u0131r. T\u0131rnaklar\u0131n\u0131 birbirlerinden epey ay\u0131rabilmesi, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 batakl\u0131klarda daha rahat y\u00fcr\u00fcyebilmesini sa\u011flar. Mandalar boynuz \u015fekillerine g\u00f6re gruplara ayr\u0131l\u0131r. Bunlar, Murrah, Akdeniz, Jaffarabadi ve Batakl\u0131k mandas\u0131d\u0131r. Murrah gruptaki mandalar\u0131n boynuzlar\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fckt\u00fcr ve daire \u015feklinde k\u0131vr\u0131kt\u0131r. Akdeniz grubundaki mandalarda boynuzlar yukar\u0131dan a\u015fa\u011f\u0131ya ve sonra geriye y\u00f6nelmi\u015ftir. Jaffarabadi’de ise boynuzlar a\u015fa\u011f\u0131ya do\u011fru uzun \u015fekilde y\u00f6nelir sonra yukar\u0131 y\u00f6nelerek ucundan daire \u015feklinde k\u0131vr\u0131l\u0131r. Batakl\u0131k mandlar\u0131nda boynuzlar hem kal\u0131n ve hem de olduk\u00e7a uzundur.<\/p>\n
Co\u011frafi yay\u0131l\u0131mlar\u0131
\nMandalar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 co\u011frafya son buz-\u00e7a\u011f\u0131ndan bu yana hi\u00e7 durmaks\u0131z\u0131n daralm\u0131\u015ft\u0131r. Pleistosende Kuzey Afrika’da bile mandalar\u0131n ya\u015fam\u0131\u015f olduklar\u0131 bilinmektedir. \u00c7in, Hindistan ve G\u00fcneydo\u011fu Asya’n\u0131n yan\u0131nda, Mezopotamya’n\u0131n eski y\u00fcksek k\u00fclt\u00fcrleri \u00e7a\u011f\u0131nda Mezopotamya’da da \u00e7ok yayg\u0131nlarm\u0131\u015f
\nTayland’da evcil bir manda
\nG\u00fcn\u00fcm\u00fczde hangi mandalar\u0131n hakiki yabani manda ve hangilerinin sonradan tekrar yabanile\u015fmi\u015f olan evcil manda soyu oldu\u011funu kesin olarak belirlemek zor olmu\u015ftur. Kambo\u00e7ya, Laos ve Vietnam’da art\u0131k hakiki yaban mandalar\u0131 bulunmad\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcr. Birka\u00e7 hakiki yabani manda s\u00fcr\u00fcleri da\u011f\u0131n\u0131k \u015fekilde Nepal, Bhutan ve Hindistan’\u0131n Assam, Madhya Pradesh, Meghalaya ve Aruna\u00e7hal Pradesh illerinde ya\u015famaktad\u0131rlar. Tayland’\u0131n bat\u0131s\u0131nda ve Sri Lanka’da ya\u015fayan mandalar\u0131n hakiki yaban mandas\u0131 olup olmad\u0131\u011f\u0131 konusu hala tart\u0131\u015f\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n
Mandalar ya\u015fam b\u00f6lgesi olarak geni\u015f sulak b\u00f6lgeleri, batakl\u0131klar\u0131 ve \u0131rmak vadilerini tercih ederler. Mandalar\u0131n derisi, hem \u00e7ok kal\u0131n hem de koyu renk oldu\u011fu i\u00e7in, \u00e7abuk s\u0131caklar ve serinlemek i\u00e7in suya girmesi gerekir. Serinlemek ve b\u00f6cek\/sineklerden kurtulmak i\u00e7in her g\u00fcn saatlerce suya veya \u00e7amura girerler. \u00c7amurdan \u00e7\u0131kt\u0131klar\u0131ndan sonra \u00fczerlerinde kuruyup kalan \u00e7amur da onlar\u0131 bir s\u00fcre kan emici sineklere kar\u015f\u0131 korur.<\/p>\n
Ya\u015fam \u015fekilleri<\/p>\n
Hindistanda bir manda
\nAsya’da art\u0131k neredeyse sadece evcil mandalar ya da “tekrar yabanile\u015fmi\u015f” mandalar bulundu\u011fu i\u00e7in mandalar\u0131n davran\u0131\u015flar\u0131 daha \u00e7ok uzun zamand\u0131r yabani olarak ya\u015fad\u0131klar\u0131 Avustralya’da incelenmektedir. Mandalar 30 hayvandan olu\u015fan s\u00fcr\u00fcler olu\u015ftururlar, ve bu s\u00fcr\u00fcn\u00fcn ba\u015f\u0131nda tecr\u00fcbeli bir di\u015fi bulunur. Gen\u00e7 di\u015filer s\u00fcr\u00fcde kal\u0131rlar ama gen\u00e7 erkek hayvanlar 2 ya\u015f\u0131na vard\u0131klar\u0131nda s\u00fcr\u00fcden kovulurlar. Erkek mandalar kendi aralar\u0131nda 10 hayvandan olu\u015fan bekar s\u00fcr\u00fcleri olu\u015ftururlar. \u00c7iftle\u015fme zaman\u0131nda (Eyl\u00fcl ay\u0131nda) erkek mandalar, di\u015fi s\u00fcr\u00fclerinin pe\u015fine tak\u0131l\u0131rlar. \u00c7iftle\u015fme zaman\u0131 sona erince, di\u015filerden ve yavrulardan olu\u015fan s\u00fcr\u00fcn\u00fcn ba\u015f\u0131 olan ya\u015fl\u0131 di\u015fi, erkek mandalar\u0131 tekrar s\u00fcr\u00fcden kovar. Ya\u015fl\u0131l\u0131ktan dolay\u0131 art\u0131k \u00e7iftle\u015femeyen erkekler g\u00f6n\u00fcll\u00fc olarak s\u00fcr\u00fclerden uzakla\u015f\u0131p yaln\u0131z ya\u015famaya ba\u015flarlar. Bazen ama daha gen\u00e7 bir erkek manda taraf\u0131ndan s\u00fcr\u00fcden kovulurlar.<\/p>\n
Di\u015filer her 2 y\u0131lda bir gebe olurlar. 320 g\u00fcn s\u00fcren bir gebelikten sonra 40 kilo a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131nda bir yavru d\u00fcnyaya getirirler. Yavrular yar\u0131m sene boyunca s\u00fctle beslendikten sonra kendileri otlamaya ba\u015flarlar. 2-3 y\u0131l sonra kendileri \u00fcreyebilecek ya\u015fa var\u0131rlar. Yabani mandalar\u0131n \u00f6m\u00fcr\u00fc 25 y\u0131l kadard\u0131r. Ama evcil mandalarda daha uzun \u00f6m\u00fcrleri olanlar\u0131da vard\u0131r.<\/p>\n
Mandalar otlar ve su kenarlar\u0131nda b\u00fcy\u00fcyen bitkiler ile beslenirler. Do\u011fal d\u00fc\u015fman\u0131 kapland\u0131r. Kaplanlar \u00f6zellikle yavru mandalara ve yaln\u0131z gezen mandalara sald\u0131r\u0131rlar, sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir s\u00fcr\u00fcye yakla\u015famazlar. Bir manda s\u00fcr\u00fcs\u00fc, bir kaplan\u0131 rahatl\u0131kla korkutup kovar ve b\u00fcy\u00fck mandalar kaplanlar\u0131 boynuzlar\u0131 ile hatta \u00f6ld\u00fcrebilirler.<\/p>\n
Evcille\u015ftirme tarihi<\/p>\n
Japonya’da evcil mandalar
\nD\u00fcnyada 150 milyon evcil manda oldu\u011fu tahmin edilir. Mandan\u0131n ilk kez ne zaman evcille\u015ftirildi\u011fini s\u00f6ylemek zordur. \u00c7\u00fcnk\u00fc evcil ve yabani mandalar\u0131n iskeletlerinde herhangi bir fark yoktur. Tarihte birbirinden ba\u011flant\u0131s\u0131 olmayarak farkl\u0131 b\u00f6lgelerde evcille\u015ftirilmeye ba\u015fland\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n
Evcille\u015ftirilmelerin en eski kan\u0131tlar\u0131 M\u00d6 400’de Hindistan’da Harappa-K\u00fclt\u00fcr\u00fcnde bulunur. Dolavira ve Shikapur b\u00f6lgelerinde \u00e7ok say\u0131da bulunan kemiklerin, orada s\u00fcr\u00fc halinde tutulduklar\u0131n\u0131 kan\u0131tlamaktad\u0131r. Bu kal\u0131nt\u0131lardan az daha gen\u00e7 olan kal\u0131nt\u0131lar Mezopotamya’da bulunmu\u015ftur. En eski kal\u0131nt\u0131lar\u0131 Hindistan’da olmak \u00fczere, Mezopotamya’ya, \u00c7in’e ve G\u00fcneydo\u011fu Asya’ya do\u011fru evcil mandalar\u0131n kal\u0131nt\u0131lar\u0131 bulunur.<\/p>\n
Son birka\u00e7 y\u00fczy\u0131l i\u00e7erisinde evcil mandalar insanlar taraf\u0131ndan daha uzak b\u00f6lgelere yay\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r; G\u00fcneydo\u011fu Avrupa, Kuzey ve Do\u011fu Afrika, Avustralya, Mauritius, Hawaii, G\u00fcney Amerika ve Japonya. Avrupa’da \u00f6zellikle \u0130talya’da, Romanya’da ve Bulgaristan’da b\u00fcy\u00fck kapsaml\u0131 bir \u015fekilde yeti\u015ftirilmektedirler. Gemilerle Avustralya’ya g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f olan mandalar\u0131n yeti\u015ftirilmeleri bir s\u00fcre sonra bo\u015f verilmi\u015f ve mandalar yabanile\u015fmi\u015flerdir. Bu yabanile\u015fen mandalar Avustralya’n\u0131n sulak b\u00f6lgelerinde \u00e7ok fazla t\u00fcreyip bir sorun olmaya ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131r. Avustralya h\u00fck\u00fcmeti say\u0131lar\u0131 200.000 olarak tahmin edilen mandalar\u0131n say\u0131lar\u0131n\u0131 azaltmak i\u00e7in manda av\u0131n\u0131 desteklemeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Yeni Guinea, Arjantin ve Tunus’ta da yabanile\u015fmi\u015f manda s\u00fcr\u00fclerine rastlamak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n
Mandalar insanlara kar\u015f\u0131 sakindir ve hatta \u00e7ocuklar bile onlar\u0131 rahatl\u0131kla y\u00f6nlendirebilirler. Yaban\u00ee mandalar genelde insanlardan uzak durur ve insanlardan ka\u00e7arlar. Sadece yaln\u0131z ya\u015fayan ya\u015fl\u0131 bo\u011falar sald\u0131rgan ve tehlikeli olabilirler ve sadece insanlara de\u011fil hatta bir File bile sald\u0131rabilirler. Asya’da mandalar\u0131n sar\u0131 ve kavuni\u00e7i rengini g\u00f6r\u00fcnce derhal sald\u0131rd\u0131klar\u0131 s\u00f6ylenir. Bu y\u00fczden kavuni\u00e7i renkli mintanlar giyen Buddha-rahipleri daima mandalardan uzak dururlar.<\/p>\n
Kullan\u0131m\u0131<\/p>\n
Yar\u0131\u015f hayvan\u0131 olarak Manda, Tayland
\nMandalar pirin\u00e7 tarlalar\u0131nda \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131rlar ve y\u00fck hayvan\u0131 olarak kullan\u0131l\u0131rlar. S\u00fct\u00fc, eti ve deriside kullan\u0131l\u0131r. Mandan\u0131n di\u011fer bir \u00f6zelli\u011fi de, di\u011fer s\u0131\u011f\u0131r t\u00fcrlerinin yakaland\u0131\u011f\u0131 tipik hastal\u0131klara kar\u015f\u0131 daha dayan\u0131kl\u0131 olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Manda s\u00fct\u00fc
\nMandalardan, di\u011fer evcil s\u0131\u011f\u0131rlardaki kadar fazla s\u00fct ve et elde edilemez. Ama zamanla geli\u015ftirilmeye devam eden yeni manda soylar\u0131 biraz daha fazla s\u00fct verebilirler. 1979 senesine kadar bir y\u0131l i\u00e7erisinde bir mandan\u0131n verdi\u011fi en fazla s\u00fct miktar\u0131 3000 litre olarak bilinmekteydi. Daha modern manda soylar\u0131 ile bu miktar 5000 litreye kadar y\u00fckseltilebildi. Manda s\u00fct\u00fc, inek s\u00fct\u00fcnden iki kat daha fazla ya\u011fl\u0131d\u0131r ve daha uzun zaman bozulmadan saklanabilir. S\u00fctteki kolesterol i\u00e7eri\u011fi ise aksine yakla\u015f\u0131k 2,5 kat daha d\u00fc\u015f\u00fckt\u00fcr.Manda yeti\u015ftiricileri, ayn\u0131 di\u011fer evcil s\u0131\u011f\u0131rlar kadar s\u00fct verebilecek manda soylar\u0131n\u0131n yeti\u015ftirilmesinin m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funa inanmaktad\u0131rlar.<\/p>\n
\u0130talya’ya \u00f6zg\u00fc mozzarella peyniri manda s\u00fct\u00fc ile \u00fcretilmektedir.<\/p>\n
Manda soylar\u0131
\nTayland’da y\u00f6resel bir manda soyu
\nMandalar\u0131n 74 ayr\u0131 soylar\u0131 tan\u0131lmaktad\u0131r. Bu soylar kabaca, Batakl\u0131k mandalar\u0131 ve Irmak mandalar\u0131 diye ikiye ayr\u0131l\u0131r. Batakl\u0131k mandalar\u0131 y\u00fck hayvanlar\u0131 ve \u0131rmak mandalar\u0131 et ve s\u00fct elde edilen mandalard\u0131r.<\/p>\n
Batakl\u0131k mandalar\u0131 \u00f6zellikle \u00c7in’de ve G\u00fcneydo\u011fu Asya’da bulunurlar. Pirin\u00e7 tarlalar\u0131n\u0131 s\u00fcrmekte kullan\u0131lan bu mandalar ya\u015flan\u0131nca kesilip yenilirler. Bu t\u00fcr mandalar s\u00fct \u00fcretimi i\u00e7in uygun de\u011fillerdir.<\/p>\n
Irmak mandalar\u0131 s\u00fct ve et elde etmek i\u00e7in yeti\u015ftirilirler. Bu t\u00fcr mandalar\u0131n memleketi hi\u00e7 \u015f\u00fcphesiz Hindistan’d\u0131r. Hindistan’da en fazla, ve en \u00e7ok ticari anlamda elveri\u015fli manda soylar\u0131 bulunur. Bunun en \u00f6nemli sebebi Hindistan’da inek eti yasa d\u0131\u015f\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in manda etinin t\u00fcketilmesidir. Son zamanlarda manda soylar\u0131 geli\u015ftirmesi daha \u00e7ok Avrupa’da ve Amerika’da devam etmektedir.<\/p>\n
En \u00f6nemli manda soylar\u0131:<\/p>\n
Baladi:T\u00fcrkiye nin g\u00fcneyinde; Y\u00fck hayvan\u0131, ve s\u00fct
\nSaidi, M\u0131s\u0131r’\u0131n kuzeyinde; Y\u00fck hayvan\u0131, ve s\u00fct
\nKundi, Hindistan\/ Sindhi; S\u00fct’\u00fc i\u00e7in tutulur; siyah renkli. \u00c7ok iri bir manda soyudur
\nMurrah, Hindistan\/ Haryana, Punjab; En fazla s\u00fct veren manda soyu. B\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaya ihra\u00e7 edilmekte.
\nNili-Ravi, Hindistan\/ Punjab; S\u00fct-mandas\u0131; v\u00fccudu siyah ama y\u00fcz\u00fc beyaz alacad\u0131r. Boynuzlar\u0131 \u00e7ok k\u0131sad\u0131r.
\nPandharpuri, Hindistan\/ Maharashtra; S\u00fct-mandas\u0131; V\u00fccudu siyah renk, dev boynuzlar\u0131 150 cm uzunlu\u011fundad\u0131r.
\nMalaii mandas\u0131, G\u00fcneydo\u011fu Asya; Y\u00fck hayvan\u0131; V\u00fccudu gri renk, orta uzunlukta orak \u015feklinde boynuzlar\u0131 vard\u0131r.<\/p>\n
<\/p>\n
Boynuzlugiller<\/a> En b\u00fcy\u00fckleri olan ve 1000 kg a\u011f\u0131rl\u0131\u011fa varan bizondan en ufaklar\u0131 olan ve 5 kg a\u011f\u0131rl\u0131\u011fa varan dikdike kadar familyan\u0131n t\u00fcm 140 t\u00fcr\u00fcn\u00fcn ortak \u00f6zelli\u011fi boynuzlara sahip olmalar\u0131d\u0131r: D\u00f6rt boynuzlu antilobun haricinde t\u00fcm boynuzlugillerin 2 adet boynuzu vard\u0131r. Baz\u0131 t\u00fcrlerde boynuzlar\u0131n boyu 1,50 m’yi bulur. \u00c7o\u011fu t\u00fcrde yaln\u0131zca erkeklerin boynuzlar\u0131 olur, di\u015filerin yoktur. Bu boynuzlar do\u011frudan kafatas\u0131na ba\u011fl\u0131 kemiktendir ve etraflar\u0131 boynuz dokusu ile kapl\u0131d\u0131r. Boynuzlugillerin boynuzlar\u0131 asla geyikgillerde ya da \u00e7atal boynuzlu antilopta oldu\u011fu gibi \u00e7atall\u0131 olmaz.<\/p>\n Boynuzlugillerin b\u00fcy\u00fck bir\u00e7o\u011funlu\u011fu a\u00e7\u0131k alanlarda ya\u015far ama ormanlarda veya da\u011fl\u0131k alanlarda ya\u015fayan t\u00fcrler de vard\u0131r.<\/p>\n Evrim tarihi Antiloplar belli bir gruba dahil de\u011fildir. Boynuzlugiller familyas\u0131 i\u00e7erisinde bir\u00e7ok uzun boynuzlu, zarif yap\u0131l\u0131, tropik t\u00fcrler, akrabal\u0131klar\u0131 dikkate al\u0131nmadan antilop olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r.<\/p>\n Di\u011fer s\u0131n\u0131fland\u0131rma yollar\u0131 | Di\u011fer bir s\u0131n\u0131fland\u0131rma deneyimi Gentry’nin The subfamilies and tribes of the family Bovidae (1992) ba\u015fl\u0131kl\u0131 kitab\u0131nda yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Gentry kladistik analizlerinden ve 112 t\u00fcr\u00fcn iskelet \u00f6zelliklerini ara\u015ft\u0131rd\u0131ktan sonra Duiker ve s\u0131\u011f\u0131rlar\u0131n farkl\u0131l\u0131klar\u0131na ra\u011fmen yak\u0131n akraba olduklar\u0131n\u0131 ve birlikte Bovinae alt familyas\u0131na yerle\u015ftirilmeleri gerekti\u011fi sonucuna varm\u0131\u015ft\u0131r. Ayr\u0131ca impala’y\u0131 s\u0131\u011f\u0131r antiloplar\u0131’na, ceylan antilobu ile saygay\u0131da ceylan\u0131ms\u0131lara eklemi\u015fdir.<\/p>\n Kladistik s\u0131n\u0131fland\u0131rma | Bovidae <\/p>\n Afrika mandas\u0131<\/a> (Syncerus caffer) Bovidae familyas\u0131ndan boynuzlu bir hayvand\u0131r.<\/p>\n Bu hayvan 1,7 metre boya ve 3,4 metre ene ula\u015f\u0131r. Savanada ya\u015fayan mandalar\u0131n erke\u011fi 500\u2013900 kg ve erkekler, di\u015filerden daha b\u00fcy\u00fck olabilir. Ormanda ya\u015fayan mandalar onun sadece yar\u0131s\u0131 kadard\u0131r. Afrika mandas\u0131 daha b\u00fcy\u00fck olan Asya mandas\u0131 ile o kadar yak\u0131n akraba de\u011fildir, ama ayn\u0131 atadan gelirler. Savunmac\u0131 do\u011fas\u0131 y\u00fcz\u00fcnden insanlara tehlike olu\u015ftururlar ve bu y\u00fczden Asyal\u0131 akrabas\u0131n\u0131n aksine hi\u00e7 ehlile\u015ftirilememi\u015ftir.<\/p>\n \u0130\u015fte bu y\u00fczden Afrika mandas\u0131 Afrika’n\u0131n be\u015f b\u00fcy\u00fckleri listesinde 1. s\u0131radad\u0131r.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Asya mandas\u0131 Asya mandas\u0131 Korunma durumu: Evcille\u015ftirilen Suda serinleyen mandalar Bilimsel s\u0131n\u0131fland\u0131rma Alem: Animalia (Hayvanlar) \u015eube: Chordata (Kordal\u0131lar) S\u0131n\u0131f: Mammalia (Memeliler) Tak\u0131m: Artiodactyla (\u00c7ift toynakl\u0131lar) Familya: Bovidae (Boynuzlugiller) Alt familya: Bovinae (S\u0131\u011f\u0131rlar) Cins: Bubalus T\u00fcr: B. bubalis Wikispecies-logo.svg Wikispecies’te Asya mandas\u0131 ile ilgili detayl\u0131 taksonomi bilgileri bulunur. Asya mandas\u0131 (Bubalus bubalis), cam\u0131\u015f olarak da bilinir, … Okumaya devam et “Manda”<\/span><\/a><\/p>","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_exactmetrics_skip_tracking":false,"_exactmetrics_sitenote_active":false,"_exactmetrics_sitenote_note":"","_exactmetrics_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[78],"tags":[172,73,74],"class_list":["post-802","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-sut","tag-manda","tag-manda-sutu","tag-manda-yogurdu"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.sutyo.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/802","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.sutyo.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.sutyo.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sutyo.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sutyo.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=802"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.sutyo.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/802\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":807,"href":"https:\/\/www.sutyo.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/802\/revisions\/807"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.sutyo.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=802"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sutyo.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=802"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sutyo.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=802"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\nBu 140 t\u00fcrden olu\u015fan b\u00fcy\u00fck familya s\u0131\u011f\u0131r, koyun, ke\u00e7i, manda, bizon, antilop ve ceylan gibi insanlar\u0131n uzun zamand\u0131r av ve ev hayvan\u0131 olarak faydaland\u0131\u011f\u0131 bir\u00e7ok t\u00fcr\u00fc i\u00e7ermektedir.<\/p>\n
\nEvrim a\u00e7\u0131s\u0131ndan boynuzlugiller \u00e7ok gen\u00e7 bir familyad\u0131r. Kesin olarak boynuzlugillere ait oldu\u011fu tespit edilebilmi\u015f en eski kal\u0131nt\u0131lar, Miyosen \u00e7a\u011f\u0131nda ya\u015fam\u0131\u015f olan Eotragus cinsinden kalmad\u0131r. Bu hayvanlar bug\u00fcnk\u00fc Cephalophinae familyas\u0131na ait antiloplara benzemi\u015f, \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck boynuzlar\u0131 olmu\u015f ve asla bir ceylandan daha b\u00fcy\u00fck olmam\u0131\u015flard\u0131r. Daha ancak Miyosen \u00e7a\u011f\u0131nda \u015fekillenmeye ba\u015flayan familyan\u0131n bug\u00fcn tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m\u0131z en m\u00fchim kollar\u0131 Pliyosen \u00e7a\u011f\u0131nda geli\u015fmi\u015ftir. Miyosen \u00e7a\u011f\u0131nda yaln\u0131zca Avrupa, Asya ve Afrika’da yay\u0131l\u0131m g\u00f6stermi\u015f olan boynuzlugiller familyas\u0131 Pleistosen \u00e7a\u011f\u0131n\u0131n buzul devrinde Kuzey Amerika’ya da da\u011f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. G\u00fcney Amerika ve Avustralya’da da hi\u00e7bir zaman yabani boynuzlugiller ya\u015famam\u0131\u015ft\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde evcil boynuzlugiller d\u00fcnyan\u0131n her \u00fclkesinde bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n
\nWilson’un Mammal Species of the World (1993) ba\u015fl\u0131kl\u0131 kitab\u0131nda, Ceylan antilobu ilk kez ke\u00e7icikler grubundan \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131p Peleinae adl\u0131 ayr\u0131 bir alt familyaya konulmu\u015ftur. Bu t\u00fcr Zoologlar\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne g\u00f6re boynuzlugillerin ya\u015fayan en ilkel t\u00fcr\u00fcd\u00fcr. Ayr\u0131ca bu kitapta \u00c7iru ve Sayga ke\u00e7imsilere de\u011fil ceylan\u0131ms\u0131lara ait olarak g\u00f6sterilmi\u015ftir.<\/p>\n
\nBoynuzlugillerin kladogram\u0131 \u015fu \u015fekilde yap\u0131l\u0131r:<\/p>\n
\n|– N.N.
\n| |– Ke\u00e7icikler (Neotraginae)
\n| `– Ceylan\u0131ms\u0131lar (Antilopinae)
\n`\u2014N.N.
\n|– N.N.
\n| |– N.N.
\n| | |– N.N.
\n| | | |– Duikerler (Cephalophinae)
\n| | | `– N.N.
\n| | | |– S\u0131\u011f\u0131r antiloplar\u0131 (Alcelaphinae)
\n| | | `\u2014Impalalar (Aepycerotinae)
\n| | `– N.N.
\n| | |– At ke\u00e7ileri (Hippotraginae)
\n| | `\u2014Su ke\u00e7ileri (Reduncinae)
\n| `– N.N.
\n| |– Orman ke\u00e7ileri (Tragelaphinae)
\n| `\u2014S\u0131\u011f\u0131rlar (Bovinae)
\n`– Ke\u00e7imsiler (Caprinae)
\nYukar\u0131da da a\u00e7\u0131kland\u0131\u011f\u0131 gibi birden fazla s\u0131n\u0131fland\u0131rma y\u00f6ntemi vard\u0131r. Bu kladogram da bu farkl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015flerin aras\u0131ndan yaln\u0131zca birini g\u00f6stermektedir.<\/p>\n