2025 yılının üçüncü çeyreğinde ihracata yönelik tarım ürünleri üretimi yüzde 35 oranında artarak, Ruanda tarım sektörünün en iyi performans gösteren alt bileşeni olmuştur. Bu durum, sektörün döviz gelirlerindeki artan rolünü açıkça ortaya koymaktadır.
Ruanda Ulusal İstatistik Enstitüsü’ne (NISR) göre, tarım sektörü 2025’in üçüncü çeyreğinde ülke GSYH’sinin yüzde 15’ini oluşturmuştur.
Tarım sektörü içinde;
-
Gıda ürünleri üretimi yüzde 4,
-
Hayvancılık yüzde 6,
-
Balıkçılık yüzde 34,
-
İhracat ürünleri üretimi ise yüzde 35 oranında artmıştır.
Bu büyüme; üretim, altyapı, kalite güvencesi ve pazara erişim alanlarında Ulusal Tarımsal İhracat Geliştirme Kurulu (NAEB) öncülüğünde yürütülen eşgüdümlü müdahalelerin bir sonucudur. Kamu-özel sektör iş birlikleri de üretimi artırmıştır. Yaklaşık 7.000 hektarı kapsayan Mutabakat Zaptları, kahve üretimine özel yatırımları çekmiştir. Burera, Gakenke ve Nyagatare gibi ilçelerde yeni plantasyonlar halihazırda üretime katkı sağlamaya başlamıştır.
Altyapının güçlendirilmesi ve ihracata hazırlık
Uluslararası kalite ve gıda güvenliği standartlarını karşılamak amacıyla NAEB, ihracatı mümkün kılan altyapıyı genişletmiştir.
-
Paketleme tesisi kapasitesi günde 30 tondan 50 tona çıkarılmıştır,
-
Ürün tarayıcısı sayesinde havaalanı işlemleri hızlandırılmıştır,
-
Tarım ve hayvansal ürün ihracatında kalite ve güvenliği sağlamak için ileri düzey bir laboratuvar kurulmuştur.
Bahçecilik ihracatçısı Proxifresh’ten Ruth Iranzi, NAEB paketleme tesislerinin ihracat hazırlığında kritik rol oynadığını belirtmiştir:
“NAEB, uluslararası standartlara uygun modern altyapı sağlıyor. Bu da kalite, izlenebilirlik ve sunum açısından müşterilerin beklentilerini karşılamamıza imkân tanıyor.”
Soğuk zincir lojistiği, özel sektör yatırımlarıyla güçlenmiştir.
-
Soğutmalı kamyon sayısı 2017’de 2 iken 2025’te 28’e çıkmıştır.
-
Avokado için uluslararası standartlara uygun olgunluk ve taşıma yönergeleri alıcı güvenini ve ihracat gelirlerini artırmıştır.
Pazarların genişletilmesi ve Ruanda ürünlerinin tanıtımı
NAEB, bahçecilik ürünlerinin ihracatını Orta Doğu, Hindistan ve Çin’e yaygınlaştırmıştır.
-
Çin ile acı biber, avokado, makademya ve bal için ihracat protokolleri imzalanmıştır.
-
İhracatçılar uluslararası ticaret fuarlarına katılım konusunda desteklenmiştir.
“Best of Rwanda” Ulusal Özel Kahve Yarışması, Ruanda kahvesinin premium konumunu güçlendirmiştir.
-
Nova Coffee, 2024’te düzenlenen ilk yarışmayı kazanmıştır.
-
Firma sahibi Agnes Mukamushinja, bu başarının görünürlüğü ve satışları artırdığını belirtmiştir.
-
2025 Ekim ayı itibarıyla satışlar yüzde 33 artmıştır, yıl sonunda yüzde 80 artış beklenmektedir.
Ayrıca, kontrollü atmosfer konteynerleriyle Avrupa ve Dubai’ye deniz taşımacılığı başlatılarak navlun maliyetleri düşürülmüş ve ihracatçı kâr marjları iyileştirilmiştir.
Üretimin genişletilmesi ve dayanıklılığın artırılması
NAEB; çay, kahve, avokado ve makademya gibi yüksek katma değerli ihracat ürünleri için ekim alanlarını genişletmiştir.
Son iki dikim sezonunda:
-
2.145 hektar kahve rehabilitasyonu,
-
8,5 milyon çay fidanı dağıtımı,
-
730 hektar bahçecilik bahçesi kurulumu gerçekleştirilmiştir.
Ayrıca, pas ve kahve meyve hastalığına dayanıklı, yüksek verimli RAB C15 kahve çeşidi yaygınlaştırılmıştır.
Çiftçi görüşleri
Rwamagana Bölgesi’nden avokado çiftçisi Jean Nepomucene Rwagatore, NAEB’in sağladığı fidan, organik gübre ve teknik destek sayesinde geçimlik tarımdan yüksek değerli ihracata yönelik üretime geçtiğini söylemştir.
Huye Bölgesi’nden kahve çiftçisi Methuselah Sibomana ise PSAC Projesi kapsamında:
-
Ücretsiz fidan,
-
Organik gübre,
-
Dikilen her yeni fidan için 425 Ruanda Frangı teşvik aldığını belirtmiştir.
2024/2025’te 1.200 fidan diktiğini, 2025–2026’da 700 fidan daha dikmeyi planladığını ifade etmiştir.
“Eski ağaçlardan yılda 300 kilogram bile alamıyordum. Yeni fidanlar üretime geçtiğinde verimin 4–5 kat artmasını bekliyorum.”
İhracat gelirleri ve hedefler
-
İhracat gelirleri 2017’de 515,8 milyon dolar iken 2024-25’te 893 milyon doların üzerine çıkmıştır.
-
Ulusal Dönüşüm Stratejisi 2 (NST2) kapsamında 2029 yılına kadar 1,54 milyar dolar tarımsal ihracat geliri hedeflenmektedir.
