Afrika’da ulaştırma ve sivil havacılıktan sorumlu bakanlar ile sivil havacılık otoritelerinin genel müdürleri, Tek Afrika Hava Taşımacılığı Pazarı’nın (SAATM) hızlandırılması konusunda Kigali Bildirisi’ni kabul etti.
Amaç, girişimin uygulanmasını hızlandırmak için siyasi iradeyi yeniden teyit etmek ve harekete geçirmek, Afrika’nın hava taşımacılığı pazarını liberalleştirmek, bağlantısallığı artırmak ve sosyo-ekonomik kalkınmayı teşvik etmek.
Bildirge, 2025 Havacılık Afrika Zirvesi’nin kapanışında Kigali’de kabul edildi.
Bildirge, Yamoussoukro Kararı’nın (YD) potansiyelini açığa çıkarmayı ve SAATM’yi tam olarak uygulamayı hedefleyen dokuz maddelik bir eylem planı ortaya koyuyor. SAATM, Afrika Birliği’nin Gündem 2063 çerçevesindeki öncü projelerinden biri ve Afrika Kıtasal Serbest Ticaret Bölgesi’nin (AfCFTA) stratejik bir kolaylaştırıcısı olarak görülüyor.
SAATM, Afrika havacılık sektörünü tek pazar haline getirmeyi amaçlayan bir girişimdir. Liderler, bunun sadece bir ulaştırma girişimi değil, kıtada bağlantısallığı geliştirecek, ekonomik büyümeyi artıracak ve istihdam yaratacak kıtasal bir zorunluluk olduğunu vurguladı.
Bildirgeye göre, SAATM’nin 2018’de başlatılmasından bu yana 38 ülke girişime katıldı. Bu, 108 yeni Afrika içi hat, 2022’den bu yana 19 ülkede genişletilmiş beşinci trafik özgürlüğü hakları ve bir ihtilaf çözüm mekanizmasının işletilmesi ile sonuçlandı.
Bununla birlikte, tamamlanmamış düzenleyici uyumlaştırma, pazar kısıtlamaları, yetersiz altyapı ve aşırı vergi ile harçlar ilerlemeyi engellemeye devam ediyor.
Beşinci trafik özgürlüğü hakları, bir Afrika havayolunun kendi ülkesinden başlayan veya orada biten bir uçuşun parçası olarak iki başka Afrika ülkesi arasında yolcu alıp bırakmasına izin verir.
Örneğin, Rwanda, Kenya ve Nijerya’nın SAATM’ye katılmasıyla, ulusal havayolu RwandAir, Kigali–Nairobi–Lagos hattında ara noktalarda yolcu alıp bırakma hakkına sahip olabilir. Bu da bağlantıyı, verimliliği ve ticari fırsatları artırır.
Kigali Bildirisi’nin 9 Öncelikli Eylemi
-
YD/SAATM hükümlerinin ulusal mevzuata ve Hava Hizmetleri Anlaşmalarına tam olarak dâhil edilmesini hızlandırmak.
-
Trafik haklarındaki haksız kısıtlamaları kaldırmak, ihtilaf çözüm mekanizmasıyla adil rekabet ve tüketici korumasını sağlamak.
-
Hava taşımacılığı pazarının bölgesel ve kıtasal düzeyde içselleştirilmesini teşvik etmek.
-
Aşırı vergileri, ücretleri ve harçları azaltmak için uyumlaştırılmış bölgesel/kıtasal çerçeve benimsemek.
-
Altyapı, merkezler ve bağlantısallığa yatırım yapılmasını sağlamak, Kalkınma Finans Kurumları, kamu-özel ortaklıkları ve donör desteğini harekete geçirmek.
-
SAATM’nin Yürütme Ajansı olan AFCAC’ın kurumsal kapasitesini sürdürülebilir finansman ve siyasi destekle güçlendirmek.
-
SAATM’nin 2027 yılı Afrika Birliği Teması olarak ilan edilmesini desteklemek.
-
Devlet Başkanları düzeyinde bölgesel SAATM Şampiyonları atanmasını desteklemek ve kıtasal düzeyde savunuculuğu güçlendirmek.
-
SAATM’yi henüz uygulamayan ülkelerle diyaloga girerek evrensel katılımı sağlamak.
Bildirge, Kigali Bildirisi’nin, Afrika Birliği Üye Devletleri, Bölgesel Ekonomik Topluluklar, havayolları, havaalanları ve kalkınma ortakları için entegre, rekabetçi ve sınırsız bir Afrika semasına yönelik bir çağrı niteliğinde olduğunu vurguluyor.
Yüksek maliyetler hâlâ engel
Afrika Havayolları Birliği’nin (AFRAA) 2024 raporuna göre, vergi ve harçlar Afrika’da ortalama bilet fiyatının %35’inden fazlasını oluşturuyor. Bazı Afrika içi hatlarda vergiler baz ücreti bile aşarak toplam bilet maliyetinin %70’ine kadar çıkıyor.
-
Afrika’da bölgesel kalkışlarda yolcuların ödediği ortalama vergi ve harç 68 ABD doları.
-
Avrupa’da bu rakam 32 dolar, Orta Doğu’da ise 34 dolar.
-
2024’te hava transfer ücreti uygulayan Afrika ülkelerinin sayısı 35’ten 42’ye çıktı, bu da bilete ortalama 34,4 dolar ek maliyet getirdi.
RwandAir CEO’su Yvonne Manzi Makolo, Afrika’nın dünyanın en yüksek vergi ve harçlarına sahip bölgesi olduğunu belirtti:
“Dubai’ye biletin, bir saatlik Entebbe biletinden daha ucuz olması bu yüzden. Çünkü hükümetlerin ve havaalanlarının eklediği tüm bu ücretler biletleri çok pahalı hale getiriyor.”
Makolo, havacılığın daha geniş kitlelere ulaşması için maliyetlerin düşmesi gerektiğini vurguladı.
Kıtasal reformlarla uyum
Zimbabve Ulaştırma Bakanlığı Daimi Sekreteri Joy P. Makumbe, ülkesinin Yamoussoukro Kararı ve SAATM’ye bağlılığını yineledi:
“Ethiopian Airlines, Kenya Airways ve RwandAir beşinci trafik hakkıyla Victoria Falls’a kadar yolcu taşıyor. Bu da turizmi destekliyor.”
Güney Sudan Ulaştırma Bakanı Lam Akol Ajawin, düzenleyici uyumun önemini vurguladı:
“Ulusal düzenlemelerimizi kıtasal çerçeveyle uyumlu hale getirmeliyiz. SAATM hepimiz için bir yol haritası. Ekonomilerimizi koruyacağımızı sandığımız kısıtlamalar aslında bize zarar veriyor.”
Akol ayrıca, Rwanda’nın tüm Afrikalılara vizesiz giriş politikasının turizmi ve iş seyahatini artıran cesur bir reform olduğuna dikkat çekti ve daha fazla iş birliği ve uyum çağrısı yaptı.
